CHƠI TRĂNG MỘT KHÚC THU BỒN

Thuyền ngược dòng Thu

Nguyễn Hàn Chung

Chúng tôi tụ dưới chân cầu Vĩnh Điện đợi lúc trăng vừa nhô lên khỏi ngọn tre phía hạ lưu  là lên đường .Chiếc động cơ mấy mưoi sức ngựa gặp  lúc được nghỉ ngơi mừng rỡ nhường chỗ cho hơn mười mấy tay chèo bập bềnh quẫy nước .

Thuyền chậm chạp rời bến ,những cánh tay lâu nay chỉ quen cầm phấn, cầm viết ,nay cầm thử tay chèo thấy nó vương vướng thế nào.Lúc đầu những tay chèo nghiêp dư ấy còn hăm hở chèo chống, hô, hò dô ta loạn xạ nhưng chỉ một lúc sau cường độ nhịp chèo lơi dần chỉ nghe những tiếng thở hổn hển ,tiếng trống đánh tinh tang nơi lồng ngực.Nước đang lên, chảy khá xiết,hơn mươi cánh tay lẻo khoeỏ ấy thì có nhằm nhò gì. Thuyền ngãng ra chợt quay đầu .Cô lái đò khởi động máy, con thuyền chững lại rồi chồm lên ,các tay chèo nghệ sĩ hầu hết đều nằm vật ra khoang  nghỉ cho lại sức .Thuyền đến bến sông gần chân tháp Bằng An thì dừng lại,ở bờ sông trèo lên ngọn tre vạch lá  nhìn lên tháp Bằng An giống như một dấu chấm than mà ai đó vô tình viết ngược .Chợt nhớ câu thơ của  người bạn văn từ thuở ấu thời “Tháp rất cũ mà muôn đời vẫn lạ -Dấu chấm than lồng lộng bên trời… “*

.Ở một huyện phía bắc của tỉnh Quảng Nam như  Điện Bàn không có một quần thể di tích Chăm nào điêu tàn một cách tráng lệ như  Mỹ Sơn của  Duy Xuyên chỉ có độc một cây tháp Bằng An cô đơn trơ trọi với những viên gạch rêu gầy mòn nhưng đấy chính là một chút nỗi niềm cố quận “ Qua quê mẹ không ghé về thăm mẹ – Con đứng bên nầy sóng vỗ rát thời gian “ của những người con vì bất cứ một lý do gì đó đã phải rời bỏ nơi chôn nhau cắt rốn để ra đi .

Thuyền rời bến sông ngược dòng chảy về với thượng nguồn.Hai bên bờ sông rải một thảm dưa cơ man là trái ,trái già , trái trẻ lủ khủ chồng chất. Co người biết bảo qua khỏi cánh đồng dưa là  gặp  mộ cụ Tổng Đốc Hoàng. Người danh sĩ  của đất Gò nổi ấy đã từ biệt mẹ già vợ yếu ngàn dặm quan san trấn nhậm thành Hà Nội ,giặc dữ chiếm thành sức cô, binh bại đã lấy cái chết đáp đền quê xứ. Tấm gương mất thành thành mất mất theo thành *** đã ghi vào thanh sử  một mảnh hồn trung liệt .Xế lên hơn chút nữa là quê cụ Trần Cao Vân người từng thấu cảm lẽ huyền vi trong Trung thiên dịch .Người đã cùng với cụ Thái Phiên mưu đồ phục quốc mà mưu  sự bất thành .Chợt nhớ hai câu thơ của người nghĩa sĩ  Nhượng Tống “Người dẫu chết đi lòng vẫn sống- Việc dù hỏng nữa tội là công “

Thuyền đi vào một khúc sông hẹp nơi có một cây cầu tre bắc ngang sông.Không biết cây cầu mảnh mai thế ấy làm sao có thể trụ lại qua một mùa bão lũ chứ đừng nói lâu la gì .Mới thấy cụm từ “cầu tre lắt lẻo”rất hiện thực chứ không phải là một hình ảnh sáo mòn môt chút nào   .Cây cầu tre ấy làm sao có thể so với  cầu Câu Lâu.cầu Vĩnh Điện chứ chưa dám so sánh với cây cầu hiện đại nào khâc,song chính cây cầu tre ấy đã níu giữ  những người con  Điện Bàn trên mỗi bước đường luân lạc tha hương không bao giờ quên mảnh đất như chiếc nôi giữa bốn bề sóng nước .

Thuyền qua một khúc ngoặt nữa rồi trườn ra cửa lớn .Bây giờ trăng đã lên cao chiếu ánh sánh rờ rỡ xuống trường giang, chúng tôi neo thuyền lại bày loại rượu quê nấu củi ra giữa khoang thuyền .Nước từ sông lớn nghi ngút bốc hương .Hương bèo ,hương rong , hương cỏ ,phả vào mặt đến mát lạnh .Một anh bạn nào đó không rõ quả quyết anh đã đi nhiều xứ xang quê người  nhưng không có một cái phòng lạnh  của bất cứ  khách sạn năm sao nào mát bằng khói sóng trên sông Thu Bồn những đêm trăng hạ như đêm nay.

, Đã có trăng ,sông , rượu ,khuya về bát ngát tất nhiên phải có thơ thôi .Thôi thì thơ ca kim cổ ,thơ người ,thơ mình đều được cái giọng Quảng nam quê mùa khí phách tuôn ra lai láng .Ngâm rồi lại bình , bình rồi  lại cãi ,thách đố, chòng ghẹo ỏm tỏi vang lên náo động cả một vùng sông nước .Cả những câu hát Quảng đời nảo đời nao thất truyền bí hiểm kiểu Chuồn chuồn đậu ngọn roi cày –Anh ở xóm dưới  vác chày đi lên hoặc Tiếng đồn Vĩnh điện, La qua – Không chồng mà chết hết ba mươi người- Cụ bà  nghe nói thất cườii – Nên lấy ông cụ chín mười năm ni“ v..v đều được tận dụng  thuật, trích , bình ( tất nhiên là có thêm bớt ) gầy được những trận cười hào sảng.

Đêm càng về khuya trăng càng sáng hay là cảm thấy thế  cũng không biết nữa.Lanh run mà chưa ai muốn thả thuyền trôi về .Mới ngộ ra một điều mà chẳng mấy khi nhận ra dù đã là người lưu lạc :”Bé tí ở quê chẳng được tích sự gì ngoài chuyện thả diều, bắt dế –Trai trẻ dập dờn con sóng xa cứ tưởng biếc xanh là bể-Già cỗi về quê còn nước nôi chi , nhắc chuyện cũ vắn, dài sông lệ-Thường khi tát cạn đời người. mới ngấm điều giản đơn như thế**** “Nhưng khi đã ngấm rồi  thì hà cớ gì lại chẳng quay về“với mẹ ta xưa –miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương”để được đi ngược dòng Thu mà hưởng thú thanh tao  sông nước quê mình .

Mình ơi !

Tạp bút

Mình ơi !
Nguyễn Hàn Chung

I
Ngày nhỏ  lớn tồng ngổng tồng ngồng rồi mà sướng thật  tôi còn được mẹ , bà nội , mấy dì  cu cu kiệu cõng,  bế bồng sấp ngửa  long nhong quanh xóm .Có hôm mẹ tôi đang giã gạo chày vồ một mình một cối ở xó bếp tôi  thì khóc ngằn ngặt  mà ba tôi mải mê  tập trung tinh lực vắt óc nghiệm giải  cho bằng được nước cờ hóc hiểm  của ông nội trên tấm phản gỗ  kê giữa nhà . Thấy cả hai đấng nam nhi dường như bị điếc  mẹ tôi ở nhà dưới gọi vọng lên ơi ới : Mình ơi! cho con nó thắt .Mình ơi!mình ơi! .Gọi đến đâu khoảng đôi ba lần nội tôi chợt ngẩng đầu lên đưa tay xoá quân cờ ba tôi mới tỉnh giấc chạy ù  vơ quàng cái tao nôi lúc la lúc lắc đưa tôi vào giấc.
II
Hai tiếng mình ơi nghe thân thương một cách thắt lòng ấy hơn 50 năm nay tôi chưa hề được nghe lại một lần nào nữa mãi  cho đến đêm nay dường như tôi mới  được  nhập vào cuộc  tái ngộ  mơ hồ mà vẫn  rõ  mồn một trong …một giấc ngủ mệt mỏi sau một ngày vật lộn chân tay với một núi công việc  ở ngoại ô  Houston Texas một thành phố có đông người Việt cư trú  nằm phía tây nam nước Mỹ .Tôi như người bị ma ám  choàng thức mở computer gõ vội mấy dòng nầy bởi sợ  sáng  mai  thức dậy đối diện với cái thực tế  tức tưởi khắc nghiệt  sẽ tiêu tán mất  cái âm thanh huyền hồ kỳ diệu của hai tiếng mình ơi được ký ức ám thị cho mình đêm qua.
Ngay tại quê nhà bây giờ hai tiếng mình ơi cũng là của hiếm huống gì xứ người tất tần tật  san bằng  đồng thị  cha con, chồng vợ ,thầy trò một lứa I-you. Có thể  cái anh Việt kiều tôi ơi hồi hộp nầy nợ cổ quá chăng ! Chỉ tại lòng tôi nó vậy thì chịu vậy.

16/4/2000

LỜI GIẢI ?

Năm 1972 ở miền Nam Việt Nam  chính quyền Sài gòn bắt lính ráo riết. Một hôm cảnh sát dã chiến ập vào khu bọn sinh viên nghèo chúng tôi tá túcï. Họ lục soát thật rát. Bốn phương tám hướng đều bị những chiếc áo rằn ri và những họng súng đen ngòm bịt kín.Thế là tuyệt đường tẩu mã tôi đánh liều nhảy đại vào một thùng  carton loại  có nắp của quân đội Mỹ thải ra thời bấy giờ trong đó đựng quần áo phụ nữ mà tôi đoan chắc là của cô chủ nhỏ đang học cấp ba nhà tôi trọ. Chẳng quản tấm thân nam tử tôi bươi đống quần áo ra và chui vào mắt chợt thấy mấy tờ bạc nghìn ló ra ở một góc thùng. Không kịp suy nghĩ  tôi  ngồi thụp xuống đội tờ giấy bạc trên đầu.Tiếng giày đinh ken két tiến tới gần. Tờ bạc nhanh chóng bốc hơi. Hú vía! Thế là thoát, lại được hưởng một bữa… thơm tho. Tất nhiên mẹ tôi phải bán mấy con gà mái tơ đang đẻ để trả cho cô chủ nhỏ bởi đó là số tiền em nhịn ăn sáng để dành gửi cho mấy chú ở ngoài bưng.

Ba mươi năm sau tôi trở thành một nhà văn đi dự trại sáng tác ở một thành phố ven biển miền Trung. Xe đến một khúc đèo vào nửa đêm thì bị đón lại bởi một bóng đèn nhỏ tí nào đó. Tôi nghe có tiếng thầm thì thưa gửi của lái xe  nhưng bị  át bởi tiếng tiếng quát phẫn nộ của anh cảnh sát giao thông. Anh đòi lập biên bản cánh nhà xe  đã dùng tiền bạc mua chuộc, cám dỗ làm tha hóa đạo đức  nhân viên công lực. Cánh nhà xe, rồi cả hành khách phải  van vỉ mãi mới được các anh cho đóng tiền phạt vì xe chở quá tải.

Hai đoạn văn trên đều do bạn  tôi, một thầy giáo làng dạy học ở miền Nam từ trước 1975 đến nay sáng tác và thưa quý bạn chính bản thân tôi cũng không biết  đoạn nào được tác giả phản ánh hiện thực bằng bút pháp lãng mạn?  Hỏi bạn chỉ cười. Xin thỉnh thị  một lời giải ?

Ngày xử tội Quan Kim

Đao phủ tế đao.Tội nhân buông lời bi tráng:-Chết thì có gì đáng sợ,ngươi có thể vin vào cái luật pháp vô nhân của bọn khuyển nho để tàn hại những khách chung tình , nhưng chỉ sợ thế gian từ đây chỉ còn rặt một bọn ong bướm vật vờ phụ tình,bạc ngãi.Có tiếng quát  :- Chính bọn văn nhân nấp bóng công môn các ngươi mới là một lũ  mượn chuyện văn chương thơ phú ca ngợi tình yêu bất diệt để biện minh cho tội bỏ mặc  sinh linh vô tội của mình.Ta hỏi ngươi hãy nghe cho kỹ : Ngươi chiếm bảng xuân,ngoại nhậm Lâm Truy là đất nhiễu nhương đầy rẫy bọn Mã,Sở,Tú,Bạc  buôn thịt bán người hoành hành bá đạo.Ngươi không lo trấn áp bọn tội đồ lại buông lỏng chính sự,lúc nào cũng lao đao thẫn thờ để hang cùng ngõ hẻm chồng chất oán hờn là nghĩa làm sao?-Ta độc chiếm khôi nguyên để cho đời biết  ta là kẻ không hổ với câu ‘’phú hậu tài danh ,văn chương nết đất’’  chứ cần gì cái thứ quan trường mặt sắt , bòn khố rách sắm dù sơn kiệu đó đâu? Ta đã rắp mong treo ấn từ quan tìm nàng chỉ là chưa có dịp mà thôi .Nếu quan nha  của cái Gia Tĩnh triều Minh bốn phương phẳng lặng hai kinh vững vàng ấy mà trấn áp được bọn đầu trâu mặt ngựa Mã,Bạc,Tú, Sở, Khuyển ,Ưng cậy thế quan trên ào ào như sôi ấy thì làm gì  Từ Hải phải động lòng bốn phương,  trời biển mênh mang,  thanh gươm yên ngựa ruổi rong,vung lưỡi gươm công lý!- Ngươi đừng có ngậm máu phun người, có phải quan viên nào cũng ’’ miệng quan trôn trẻ ’’ cả đâu .Đaọ làm quan ,ăn lộc triều đình  hưởng mồ hôi nước mắt của chúng  dân  không nghĩ đến chuyện báo đáp  mà lúc nào cũng làm bộ ‘’rắp mong treo ấn từ quan ‘’ , mượn cớ nhất phiến chung tình nườm nượp .đàn đúm , hằng vào, ra chốn kỹ viện, thanh lâu   nói là tìm một cánh hồng biền biệt nhưng thật ra là một lũ ngụy quân tử ,giao cho bọn sư gia quạt mo xử án làm nhục công môn ,bẻ cong phép nước hại người lương thiện còn mình hưởng thú phong lưu khoái lạc nơi màn loan trướng gấm với đám quần hồng  . Tội ngươi đáng chém gấp vạn lần không một chút nào oan uổng, còn oán thán nỗi gì?-Ta không tiếc thân mình ,dù chết dưới hoa cũng làm quỷ phong lưu một kiếp ,có điều xử ta tội chết thì cái lũ gian thần hại dân hại nước từ cổ chí kim   còn biết xử thế nào ?- Cái lũ dốt nát nhờ thân thích hoặc lắm bạc nhiều tiền    thành quan tham tuy đáng tội nhưng đó là lũ thất phu vô học giết bọn đó chẳng có tác dụng răn đe đối với bọn dốt nát có học đời sau bao nhiêu. Ngươi đâu còn là một gã tình si ‘’vào trong phong nhã ra ngoài hào hoa ‘’mà đã là một bậc đường quan đầy mình chữ nghĩa mở miệng là lấy lời thánh nhân răn dạy bọn dân đen con đỏ, làm ra vẻ  rạch ròi cán cân công lý . Thế mà ngươi lại thỏa nghĩa với một người đàn bà  dẫu  nàng là giai nhân tuyệt thế khuynh quốc khuynh thành đi nữa  cũng chỉ là một người mà quay lưng với lầm than trăm họ,sao còn xứng với  áo mũ cân đai, hạng người như ngươi Hán Cao Tổ Lưu Bang đái vào mũ nhà nho là xứng đáng đội mũ mão để làm khổ chúng dân như lũ quan si các ngươi tội nghiệt càng thêm trọng. Danh vọng và tình yêu,vợ đẹp con khôn ngươi  đều muốn vơ cả, sao mà tham lam quá vậy? -…-Nếu ngươi thật sự chung tình  với nàng sao không dứt khoát vất bỏ áo xiêm ràng buộc  mà mới chỉ’’ rắp mong treo ấn từ quan ’’, rắp mong nghĩa là còn do dự chưa dám quyết .Còn do dự trong tình yêu mà dám xưng đệ nhất chung tình ư? , tuy nhiên   nếu ngươi là kẻ ít học không đọc thi thư mà hồn nhiên gây tội thì ta  có thể xử ở khung hình phạt nhẹ nhất là đuổi cổ về quê cày sâu ,cuốc bẩm  để hiểu chuyện nhất nông nhì sĩ  nó thấm thía thế nào  là đủ. Ta gạt lệ tuyên án trảm ngươi một văn quan từng nấu sử sôi kinh độc chiếm bảng vàng là để răn kẻ có học ăn cơm mặc áo dân ngàn đời sau phải nhớ nằm lòng câu ‘’phép công là trọng niềm tây sá nào’’mà luôn vì nước quên thân vì dân tận lực.Đừng trách ta tàn nhẫn : Tình tiết tăng nặng của bọn quan tham khoa bảng các ngươi là không thể tha thứ dù chỉ một lần.’’ Giết một người cứu muôn người’’ mới là tâm ý của bản toà . Tiếng vừa dứt ba hồi trống lệnh nổi lên ,tội nhân dường như hiểu thấu lời của pháp quan nên ngửa cổ chịu chém không nói một lời phản biện nào nữa.Có  trang quốc sắc tuổi quá ba mươi thét to lên :-’’Oi Kim lang hỡi Kim lang thôi thôi thiếp mới phụ chàng từ đây’’rồi ôm đàn tỳ bà gảy đến ‘’bốn dây rỏ máu’’.  Một người phụ nữ  khác mặt tròn vành vạnh  nét ngài nở nang tay dắt con thơ  đứng ngây dại thẫn thờ.Sinh thời nghe ba tôi thuật lại giấc mơ này, cụ cố nhà tôi tuổi thấu trăm ném bút thở dài :- Đại Nguyễn có mắt nhìn sáu cõi,tấm lòng thấu cả ngàn đời chắc vụ thảm án này ngưòi có từng nghĩ đến, chẳng qua người không bộc tỏ để ‘’tam bách dư niên hậu’’ có ‘’thiên hạ hà nhân’’nào ‘’khấp Tố Như’’ không?.