Huỳnh Minh Tâm – Một cây bút chững chạc và sung sức của Quảng Nam .Anh sử dụng thuần thục chiêu song thức hỗ bác tay phải ra thơ tay trái múa tản mạn , phê bình  món bảo bối  Lão Ngoan Đồng Châu Bá Thông của Kim Dung  thường sử dụng  Là Kỹ sư ,thầy giáo dạy  môn Vật lý lại say thơ như điếu đổ ,mê bạn văn như mê tình nhân .bây giờ lại đa mang  thêm cái nghiệp phê bình ngậm ngùi nầy nữa. Nguyễn Hàn Chung trân trọng giới thiệu với ban đọc ba bài điểm ,bình có phần đặc dị  về  ba cây bút  dất Quảng của anh .

TIÊU ĐÌNH VÀ TẬP TRUYỆN MỘNG DU GIỮA NGÀY

( nhân đọc tập truyện ngắn Mộng du giữa ngày của Nhà Văn Tiêu Đình, NXB Đà Nẵng, 2009)

Tôi không ngờ nhà văn Tiêu Đình lại viết sung lực sung mãn như vậy. Chỉ gần 10 năm anh cho ra mắt độc giả 6 tập sách đầy đặn. Năm 1997 là tập truyện ngắn phiên toà trên cát, năm 1999 là Quế Sơn-văn hoá và thăng trầm, năm 2001 là truyện thiếu nhi Đội bóng nhí xóm mới, năm 2003 là Vùng giao thoa, năm 2006 là Đảo Robot, và cuối năm 2009 này là tập truyện ngắn Mộng du giữa ngày.

Có dịp đọc các tập truyện ngắn của nhà văn Tiêu Đình, xuyên suốt hành trình  lao động vất vả và nghiêm túc trên các con chữ, tôi có cảm nhận ngôn ngữ  quê hương,các hình ảnh, tập tục tập quán xứ Quảng thấm đẫm trong từng trang viết của anh. Và có lẽ chính cái gốc rễ máu thịt mê ly ấy đã nuôi nấng nâng đỡ tâm hồn nhà văn bay bổng, có sức viết, sức lan toả. Văn chương của Tiêu Đình đậm đặc chất truyền thống về cơ sở văn hoá, kết cấu truyện khá bền vững , nhuần nhị và giản dị.

Các câu chuyện mà nhà văn Tiêu Đình kể với bạn đọc chúng ta là những sự kiện, đề tài mới có, cũ có, đan xen nhau trong nhịp thời gian vật lý và tâm lý của các nhân vật. Nhưng dẫu câu chuyện có xãy ra ở những giai đoạn nào của lịch sử dân tộc nói chung, hoặc là lịch sử một vùng đất nói riêng, thì tự bản thân nó vẫn mang hơi ấm phập phù của cuộc sống hiện thực, hiện đại, vẫn là những dấu tích bao nỗi lo toan trằn trọc của một con người cụ thể, nhân vật cụ thể đứng trước thời buổi kinh tế thị trường nhiều biến động và dường như rập rình  sự bất ổn. Các câu truyện tập trung  vấn đề sự dao động, mất cân bằng, sự phá vỡ các quan niệm đạo đức đôi khi chưa được sự đồng tình ủng hộ của nhiều tầng lớp xã hội, cả mặt trái lẫn mặt phải, sự xuống cấp nhân phẩm đạo đức của một số “nhân vật có quyền” trong xã hội.

Tập truyện ngắn mới mẻ Mộng du giữa ngày của anh vẫn không nằm ngoài những vấn đề nóng hổi trên, có tính thời sự hiện đại, tính cập nhật internet . 19 câu truyện trong tập là sự bố trí đan xen các câu chuyện về tình yêu, cái đẹp đứng trước những thách thức nghiệt ngã của thời gian và các quan niệm nhân sinh. Mở đầu tập là truyện ngắn  Hoa dủ dẻ. Đó là cây chuyện đôi người cô dơn chia sẻ nhau về những kỷ niệm tình yêu ngang trái. Nhân vật chính “tôi” và anh bạn cùng gặp nhau triâm, cùng cung bậc là gĩư trong ký ức những hình ảnh tình yêu đơn độc và buồn. Nhưng dường như cái phần tốt đẹp nhất trong mỗi con người vẫn còn lung linh đâu đó với hình tượng thơm lừng của hoa dủ dẻ,lảng vảng đâu đó giữa mùi hương dủ dẻ lừng lựng cả hoàng hôn,và,còn nhớ, buổi chiều hôm đó bầu trời xanh hơn mọi lần xanh. và hương dủ dẻ tha hồ bay. Tác phẩm là một bài thơ đẹp và buồn. Truyện ngắn Giờ chót mang nỗi nhớ nhung da diết của những người con tha hương trong những ngày tết nhứt. Bạn đọc còn tìm thấy ở đây nhiều lý do của sự nghèo khổ, sự xô bồ của cuộc sống hiện đại đã đè nặng tâm trí của hai cô gái -nhân vật chính câu chuyện. Truyện file ẩn có giọng văn hóm hỉnh , một chút hài về sự ngốn ngang, bao trái khoáy của cuộc sống thời văn minh náo nhiệt. Buồn thật buồn, cô đơn thật cô đơn. Nhưng cái đẹp vẫn tồn tại, hiện diện, lẫn khuất ở đâu đó đẫu rất mong manh và bí nhiệm. Hai câu truyện cuối của tập là những câu truyện hay. Truyện Quà tặng của trời là khúc ru buồn bã của tình yêu với những hệ luỵ, phiền toái, chán chường.Dẫu vậy truyện ca ngợi phụ nữ như một hấp lực, là một phần huyền nhiệm không thể thiếu của cuộc sống, mà đôi khi ai đó đã chối từ thì tác giả xem như là một sai lầm to lớn vậy.. Chất giọng truyện này thoáng, bay bổng, tuy có phần nặng triết lý, giảng giải. Sóng xao bến Rì kể về chuyện một người con gái bao năm biền biệt quê xú, bất chợt những năm tháng mùa thu cuộc đời lại quay về quê hương, về bến rì sóng xao nhắc nhở bao kỷ niệm yêu dấu, tình yêu, tuổi thơ, cái đẹp. Mô típ truyện quen thuộc, nhưng tác phẩm hay ở chỗ tác giả đã dẫn dắt bạn đọc vào thăm một vùng đất rất đẹp, rất văn hoá và nhiều tâm tình. “không thấy loại rì cây lá nhỏ, dưới nắng chỉ bám mấy chiếc rễ vào cát nóng vẫn cứ sống, cứ xanh. Cũng không thấy loại rìđuổi đan nhau dày đặc trên cát nóng, ngọn giống cái đuôi con cá đuối mẫn cán sống cùng cát  mà không bao giờ chụi để cho cát vùi lấp…” Phải chăng đó là hình tượng sức sông mãnh liệt của con người ?. Ở truyện này tình yêu chân thật, gần gũi của con gười với đất đai, cỏ cây, kỷ niệm được nuôi nấng, bồi bổ. Văn giàu hình ảnh, nhân văn và cảm động.

Còn truyện tôi chú ý là Mộng du giữa ngày-được lấy tựa đề cho tập-rất hiện thực đau đớn xác xao trong cái hiện thực của cuộc sống đang diễn bày. Cuộc sống, nghề nghiệp, tư tưởng túng quẩn của nhân vật trung tâm câu chuyện không nơi nương tựa trông thật tội nghiệp. Con người có lý tưởng, có lòng tự trọng nhưng thật mơ hồ.Có mơ ước nhưng thật viễn vông. đó là chứng hoang tưởng, căn bệnh street cuả thời đại chúng ta. Cốt truyện không rõ ràng, nhoè nhoẹt.Tình huống truyện không có éo le, gay cấn nhưng một số đoạn đội thoại nội tâm gây ấn tượng cho bạn đọc về một cách viết phóng túng, linh họat so với các truyện khác trong tập.

Trong tập mộng du giữa ngày còn nhiều truyện khá thành công, cách viết hóm, đề tài tương đối mới, mang hơi thở của cuộc ssống hiện đại, như sống chung với vỉut, Lương sư, nâng chuẩn 2, nắng lạnh…Qua các truyện của nhà văn Tiêu Đình, ta dễ dàng bắt gặp vẻ đẹp rất chân thực và cảm động của vùng đất Quảng Nam sau chiến tranh, trong công cuộc xây dựng đất nước. Vẻ đẹp tâm hồn và thân thể của các cô gái xứ Quảng tác giả có đề cập đồng đều, rộng khắp, nhưng chưa đặc biệt chú trọng miêu tả một cách đậm đặc, gây ấn tượng mãnh liệt. Bù lại, tính cách các nhân vật nữ không chua ngoa, dị hợm quá trớn, không ê hề chán chường, mà có gì đó cục mịch, chân chất, giản dị. Dường như ở đây ngoài bút  của anh không sa đà mê mẫn mà biết dừng lại cái chỗ xem như hợp lý nhất. Nhịp điệu văn chương nhiều chỗ còn rườm rà, dài dòng, tọc mạch, chưa phù hợp với nhịp sống gấp gáp, lanh lẹ của thời đại công nghiệp và vi tính, chất văn ít có tính biền ngẫu, nhưng văn của anh mạch lạc, chững chạc, hóm và mỉa. Mạch truyện không nhiều tình huống nhưng giàu xúc cảm. Các số phận không được anh đẩy đến tận cùng nỗi đau,  những cảnh ngộ cùng cực éo le, không nêu bật lên những nguyên nhân và hệ luỵ dai dẳng của chúng, nhưng  truyện giàu  chất nhân văn, biết chia sẻ với bao cảnh đời bất hạnh, túng bấn, gửi gắm được tâm sự và thông điệp tốt đẹp đến bạn đọc.

Tuy nhiên điều dễ nhận thấy xuyên suốt các truyện là kịch tính truyện không cao, gút và mở các truyện cũng không lên đến cao trào.Và giá như tác giả kiệm lời luận bàn kiểu “ triết luận” của những ông già triết học, cách kể truyện sinh động trong trẻo hơn, giảm thiểu những cảm xúc dư thừa của các chi tiết truyện, giảm thiểu giọng điệu địa phương tính, mở rộng tính cách các nhân vật thì hy vọng truyện anh sẽ được nhiều bạn đọc yêu mến hơn, nhất là những cây bát “trẻ”. Theo tôi những điều này tác giả “dư sức”, chỉ có điều con tim có chịu chấp nhận đi theo tiếng gọi một loại bút pháp mới mẻ nào đó hay không ?

TIẾNG VỌNG ĐỜI NGƯỜI

(Đọc tập Nghe vọng tiếng đồng, tiểu luận và tạp văn của Lê Trâm, NXB Đà Nẵng 2010)

Đọc tập sách, đôi khi  nhận ra không chỉ rõ ràng “diện mạo” của tác giả bấy lâu ta hằng gặp, mà còn phát hiện ra chiều sâu ẩn khuất của tâm hồn bạn văn bấy lâu ta “cứ nghĩ”, rồi sực tỉnh, “ngộ” ra những điều còn lẩn khuất đâu đó, thảng hoặc nỗi cô đơn không biết chia sẻ cùng ai nên chỉ là huyễn mộng.

Vào những ngày đầu năm dương lịch 2010, cũng là những ngày cuối năm âm lịch Kỷ Sửu, bận rộn bao công việc đồng áng, nhưng khi đọc tập sách Nghe vọng tiếng đồng của Lê Trâm  dường như  tôi đã quên đi nỗi tất bật của cuộc sống. Tập sách gợi cho tôi nhiều suy nghĩ. Nghe vọng tiếng đồng hay, quí và hấp dẫn ở chỗ; một, tác giả đã thẩm thấu, nhận định sâu sắc rất nhiều giá trị văn hóa của nhiều vùng đất, đặc biệt ấn tượng là vùng đất Quảng Nam máu thịt của mình; hai, tác giả đã từ tốn và nhân văn mổ xẻ công việc bếp núc  nghiệp văn của mình và một số đồng nghiệp, thân hữu rất xác đáng, trung thực trong khát vọng bền bỉ đi đến cuối con đương gai góc, mê hoặc.

Nghe vọng tiếng đồng không chỉ là tiếng ngân vọng mãi mãi  đời người của tiếng chuông đồng túp tu u u ù ù ú u u, nghĩa “ đen thui” như Lê Trâm đã viết trong tạp văn cùng tên trong tập, với chất văn sắc sảo, câu chuyện quái kỳ. Nghe ra tên gọi còn mở ra cho bạn đọc nỗi ám ảnh tiếng vọng đồng quê, làng mạc của được và mất, của cái đẹp và hư ảo, của quá khứ và hiện tiền mà tác giả “ăn nằm” hoặc nghĩ về.

Tập sách gồm 24 bài viết. Dường như Lê Trâm cố tình sắp xếp theo trình tự thời gian để nhắc nhở sự biến dịch vô thường của thời gian. Phần tạp văn là hỗn tạp chuyện “bao đồng” ở xứ tôi  (Quảng Nam, Quế Sơn, Tây Giang) lẫn xứ người ( Tây Bắc, Phương Nam, Đất nước triệu voi); chuyện đã qua ( Đi tìm dinh trấn Thanh Chiêm trong…tiểu thuyết ) hoặc chuyện hàng ngày ( Đường về Tây Bắc, Phương Nam không xa ). Tất thảy cũng chỉ là “phông màn” để anh gửi gắm tâm sự, thổ lộ cách nhìn nhận, đánh giá về các vấn đề về bản sắc, các giá trị văn hóa, về cái đẹp, về tình yêu…

Đi tìm dinh trấn Thanh Chiêm…trong tiểu thuyết không chỉ là bản tư liệu dầy ắp về làng mạc, cách bố trí tường thành Thanh Chiêm ngày xưa, đã “bị vùi trong lớp bụi thời gian”, hoặc phê phán cuộc chiến tranh tàn bạo, mà anh còn muốn gợi xa hơn văn bản một sự sống nẩy mầm, cựa quậy, hoặc là đánh thức một nét đẹp văn chương trong bề bộn hỗn loạn của triều đại phong kiến. Nghe vọng tiếng đồng, bằng  cảm hứng tài hoa và mẫn tiệp, Lê Trâm không chỉ giới thiệu một cách chính xác, “ đồng bóng” và sắc sảo về một ngành nghề truyền thống là làm chiêng đồng dưới cây bút của nhà văn, nhà Quảng Nam học Nguyễn Văn Xuân, mà Lê Trâm đã “biết “ thêm thắt để câu chuyện thêm kì bí, hân hoan. Anh viết: “Có lẽ phải tự đọc lấy thôi. Để cảm tiếng đồng-văn và từ đó cảm được tiếng đồng-tiếng. Để còn nghe ngân vọng mãi. Sẽ thấy, sẽ nghe như lạc vào lễ hội của thật nhiều vùng với bao bản sắc khác nhau. Sẽ như lạc vào mùa xuân rộn rã. Rộn mà trầm, ngân mà lắng, ngân vang mà buồn thảm…như số phận các nhân vật trong Tiếng đồng…Nhưng bộ óc tôi không chịu nhớ. Chỉ nghe vọng mãi, ngân mãi những tiếng đồng ma quái, kỳ lạ. Từ một nơi xa, rất xa. Mà cũng thật gần-ngân mãi”

Đường về Tây Bắc, Phương Nam không xa chỉ là những bài ký, ghi lại hành trình đi thực tế, giao lưu văn học. Nhưng cách viết của Lê Trâm thật tỉ mỉ, tròn đầy, chứng tỏ rất nhiều về “tài’ quan sát của anh, về việc cẩn trọng, lý thú, cả nỗi cực nhọc của nghề cầm bút. “ Ngày thứ bảy 14/8/2006 (Thứ Hai). Dự báo thời tiết khu vực Nam bộ ngày 14/8/2006. Trời nhiều mây, có mưa rải rác nhiều nơi, có nơi mưa to. Nhiệt độ 23-33⁰c…Hoặc : Mốc tọa độ Quốc Gia/ Điểm tọa độ GPS 0001/ 8⁰ 37’ vĩ Bắc/ 104⁰ 43’ kinh Đông”

Vat phu huyền bí, Mười ngày trên đất triệu voi thì lại khác. Anh khai thác rất kĩ lưởng, công phu các mảng văn hóa ở đất nước bạn Lào. Dường như ở các bài viết này, bạn đọc có cảm nhận người viết cũng kết tinh những nền văn hóa nhất định nào đó. Cách  nhìn,  cách so sánh của anh cũng thật gần gũi, thú vị, mang hơi thở văn hóa và giàu bản sắc các dân tộc. Chỉ riêng điều này thôi cũng không dễ dàng gì. Các tư liệu được khai thác cũng thật quí hiếm.

Về các tiểu luận, Lê Trâm đã  ca ngợi nhiều tác giả, tác phẩm với tinh thần đầy trách nhiệm, quí mến và có tính thời sự. Cái nhìn của anh nặng chất thơ, mỹ cảm và “học hỏi”. Ở loạt bài này thể hiện sự khiêm tốn, giản dị. Chẳng hạn ở các bài : Nhân đọc Điên cuồng như Vệ Tuệ, Bất tận những cánh đồng, Từ Mùa vàng hoa cúc đến Cái nhìn khắc khoải. Rồi Đọc Phiên tòa trên cát (tập truyện ngắn của Tiêu Đình), Bùi Công Dụng và sự lựa chọn mới, Mười năm văn xuôi Quảng Nam- đôi điều cảm nhận, Văn xuôi trên tạp chí Đất Quảng-sự góp mặt thầm lặng, bằng những cảm nhận ôn hòa lẫn nghiêm khắc, chấp nhận bút pháp cũ lẫn khát vọng kết cấu mới, mộc mạc lẫn tế nhị, Lê Trâm đã có những nhận định, nhận xét tương đối thấu đáo và đầy đủ nhiều mặt thành công cũng như hạn chế của một số anh em văn nghệ Quảng Nam. Một số chuyện “bếp núc” văn chương anh viết cũng thật gợi, ấn tượng (Bạn văn, Hồn của cây khô và đá).

Nghe vọng tiếng đồng có kết cấu truyền thống, mạch lạc, giọng văn sáng sủa, trong trẻo, không lên gân cốt mà nhỏ nhẹ, thâm trầm. Tuy vậy, ít tính biền ngẫu, phóng túng nên một vài bài viết còn nặng bài vở, chưa thật xúc cảm. Gấp tập sách lại với bao ám ảnh về nghề cầm bút, lúc nào cũng ngay ngáy hay, dở, được, mất, những khát vọng lớn lao và suy tư vụn vặt. Và còn nghe tiếng vọng ở đâu đó trong tâm hồn con người hay ở trong sách vở ngân mãi, ngân mãi.

THẢO NGUYÊN

VÀ BÀI THƠ KÝ ỨC NỤ HÔN

Nói đến nhà thơ Thảo nguyên là nói đến cõi lòng hoang sơ, “bừa” bộn. Nỗi niềm của Thảo Nguyên là nỗi niềm giao thoa của ký ức và giấc mơ, của “dại khờ trinh trắng” và “tinh anh xanh biếc”. Nghĩa là, khi đọc thơ của Thảo Nguyên, ta dễ bắt gặp giọt nắng hanh của buổi đầu xuân chộn rộn tâm hồn. Nghĩa là, ta dễ dàng xây dựng mộng tưởng và say mê tình yêu. Trong tập thơ đầu tay Miền lá trở vừa ra mắt độc giả, ta thử nghe anh tâm  sự : “Thưa ! thơ vốn cõi không riêng thế hệ nào miễn có  “tấm thẻ hộ chiếu tâm hồn”. Vói tôi đã nhập dời mình qua nhiều thập kỷ. Kính thỉnh chư vị dưới đất trên trời !”. Những lời tự bạch thật phóng khoáng dư dật, chí lí chi li. Còn nhà thơ cùng quê anh Nguyễn Hàn Chung viết giới thiệu anh như sau: “Một Thảo Nguyên bưt phá, vỡ vạc. Thật là lạ, ở cái tuổi “lục thập nhĩ thuận” với những cú rê, kích chuột, ngón ngón mặt phím, rồi khẳng khái en-tơ khá thuần thục với những câu thơ lục bát biến tấu, kỹ thuật và tươi mới…”.

Thảo Nguyên tên thật là Lê sỹ, sinh năm 1950, quê quán Phước Kiều, Điện Bàn, Quảng Nam, là Hội viên Hội Văn học nghệ thuật Quảng Nam. Tính tuổi thì anh đến “cõi” thơ có phần muộn màng. Thuở ban đầu, thơ đến với anh như  một qui luật tất yếu (hoặc có tên là số phận?). Anh chịu nhiều ảnh hưởng của nền thơ ca học vấn cũ, thể đường luật. Một thời gian khá lâu tri ngộ tri âm với những cây bút trẻ Điện Bàn, miệt mài đọc, tìm tòi, giao lưu với nhiều anh em văn nghệ ở Hội An, Tam kỳ, Đà Nẵng…cánh đồng chữ nghĩa thơ anh chợt rộng mở bao la. Anh viết chậm và kỹ, và đã kịp theo nhịp điệu thơ của thời đại. “Bối rối làn hương bí ẩn/ tình em giăng mắc sao trời/ trái đất lệch đường bay/ chật chội nỗi đau/dày phấn sáp/ tượng đá khản hơi người chẳng đáp/ lời chim một thuở ngậm ngùi” (Giao thừa cùng thiên niên kỷ) Đó là một cảm thức đầy đặn về sự đổi mới, dấn bước trước thế chuyển động tăng tốc của đời sống và thời gian. Anh có bài lục bát khá hay, gieo vần choải và lạ : “ Phố thì phố của ngày xưa/ em thì em của ngày vừa mới lên/ một ta trong cõi bồng bềnh/ một rêu phong một nỗi niềm nguyên sơ/dôị từ em cõi không bờ/ đam mê mấy nẻo ngẩn ngơ bao chiều/ sông Hoài trăng rờ rỡ yêu/ hoa đăng mấy dạo xua đìu hiu bay/ Hội An rạo rực nắng đầy/ Hội An như một mưa cây đầu mùa/ trắng trời áo trắng thu đưa/ em chưa tan học ta chưa chịu về” (Hội An và em). Bài thơ đáng yêu ở chỗ, từ  ngữ anh dùng không mới (bồng bềnh, rêu phong, ngẩn ngơ, rờ rỡ…), nhưng anh biết sắp đặt chúng đúng chỗ, đúng câu, xử lý hình ảnh mới, đẹp, gây ấn tượng (rạo rực nắng đầy, mưa cây đầu mùa…)

Riêng ở bài thơ ký ức nụ hôn mà tôi chọn viết giới thiệu ở đây có thể chưa phải là bài thơ đặc sắc trong tập, tuy nhiên tôi thích ở sự mới mẻ các hình ảnh mà bài thơ dẫn dụ, về “liều lượng” tình yêu bài thơ “áp đặt” đầy, bất ngờ :

Chiều nâng trời dĩ vãng

Em xa xăm hiện về

khổ thơ có tính ước lệ, tính nhạc, dù lời còn cũ

Biển một thời bồng bềnh

Trăng một thời thênh thênh

Phượng một thời hương sắc

mộng một thời cháy đêm

gợi đến một ký ức sáng tươi. Những câu thơ có “hương sắc”, giai điệu mượt mà, mở rộng một ký ức đẻ tưởng tượng mông lung. Những kỷ niệm bất chợt hiện về đâu đó. Ở đấy có bao chân trời khát vọng : Biển, trăng, hoa, mộng…tất thảy dường như dồn chật lại trong thơ. nói như nhà thơ Nguyễn Chiến : “Anh là con thi mã/ kéo niềm mơ ngang trời/ chớp chao đời cánh mỏng/ thả thơ vào mênh mông/ anh là con ngựa bạch/ trắng từ đầu đến chân” (Ngựa-Nguyễn Chiến). Còn nói như nhà thơ Phùng Tấn Đông là : “ Trong túi của người những chiếc vé mùa thu không còn hiệu lực tiếng còi tàu vừa rúc một chia xa/  biết làm thế nào đây hơi thở người vẫn chộn rộn như lần hẹn đầu tiên bước chân dù chậm hay nhanh người vẫn không đúng lúc “ (nơi phải đến-Phùng Tấn Đông).

Nụ hôn liều trao em

ba mươi năm khát mãi

Đó là  hai câu thơ “đinh” của bài, thật giản đị nhưng rất ấn tượng. Gợi một cái gì đó thăm thẳm hồn người, ray rứt đoạn trường của thứ tình trai tuổi mới lớn nhưng mải miết vô tận đời người. Cái hay kì lạ của nó ở chỗ chẳng mông lung ẩn dụ gì, rõ ràng nhật nguyệt. Cũng chẳng “xảo ngữ” mặt ủ mày chau, kiểu là : “Nổi trời con mắt điêu linh/ đem men cả gió ủ tình xiêu cây/ đang cơn nước ngược sông đầy/ trăm năm có dựng một ngày tràn ly” (Thơ tình ghi dọc Quảng Nam- Nguyễn Đức Dũng). Hoặc là : “Cội vàng hoa quên tắt mình trong tối/ nên em khát mà mưa chẳng xuống/ phúc âm từ lời nguyện cũ bay lên” (Sinh nhật anh- Phương Dung). Mọi nỗi khát (khát thơ, khát tình, khát sống, khát danh…) của những nhà thơ đều ở những cung bậc khác nhau, cách thể hiện cũng khác nhau. Âu đó cũng là lẽ thường tình. Tựu trung cũng chỉ tạo nên những câu thơ hay, cố gắng  “để đời”.

Với tôi, bài thơ dừng lại ở đây là vừa . Còn kết thúc như : “Mùi tóc em bay xa/ để tình anh mất hút” cũng chỉ là niềm nuối tiếc nhớ nhung kéo dài âu không hay lắm. Đôi khi có vẻ “sáo” và “non” (thiết nghĩ vậy, chẳng biết tác giả có trách cứ gì không ?). Đoạn tuyệt (một cái gì đó) cũng là tuyệt bút vậy.

Lan man đọc trong tập miền lá trở còn nhiều câu nhiều bài đọc “được”, “chưa phải nói là độc đáo, nhưng thật đáng mừng và trân trọng” (Nguyễn Hàn Chung). Chẳng hạn : “lan man dưới mấy tầng rêu/ vô ngôn tượng đá hắt hiu gió ngàn” (cảm xúc Mỹ Sơn), “ngất ngưỡng tiếng khà rung vách núi/ con đường hun hút lưng mây/ bát ngát đồi nương biến ảo” (lãng đãng Đak Ruồng), “mùa xuân điểm xuyết phía hương em/ngón ngón non tơ xanh lá” (lắng xuân).

Thơ là hơi thở của mỗi người. Thơ cũng là đời sống. Mà đời sống luôn luôn biến chuyển, mới mẻ và sinh động. Đã mới thì cần mới nữa. Đã hay thì cần hay nữa. Âu đó là những yêu cầu miên viễn của độc giả. Hy vọng gặp lại Thảo Nguyên ở những chân trời xa hơn.

Nguyễn Nhã Tiên

Em va gàu vào giếng khuya gọi ngàn đêm thức giấc

Bếp lửa thức xa xôi rực đỏ một góc trời

Ngọn gió thức ngoài đường chập chùng cung bậc

Trừ tịch thức gọi người đủ mặt lứa đôi

Đập vỡ thời gian hoa lửa rơi rơi

Mọi ẩn nấp xô bật tường rêu nhú lời cỏ biếc

Bấc se se ngập ngừng ngoài sân đợi tết

Nước tràn mái , tràn thùng, em gánh tiếp niềm tin

Giếng ngời ngời gương mặt của đêm đêm cháy sáng

Đêm giũ mình bóng tối

Những cát bụi không còn nơi ẩn trốn

Hạnh phúc từ ngực người nhuộm thắm cỏ hoa

Cả ngàn nhà, nước từ giếng chia ra

Cười nói dội vang vang hồi âm của đất

Có một thiên đường đêm ba mươi rất thật

Trừ tịch chia đều mọi ngõ trầm hương

Khói bay trong nhà, khói bay hàng hiên về em nhé

Giao thừa đang điểm

Có một tiếng gàu bỏ quên ngoài giếng

Chạm vào tôi ngân mãi khúc quê mùa !

LÊ THỊ ĐIỂM

“Choang” !

Pha lê vỡ

tan tành !!

Gom đem tái chế lại thành pha lê

Vầng trăng buồn nỗi mây che

U u một cõi

mê mê chốn trần …

Mây tan trả nụ cười rằm

Cho nhân gian múc trăng vàng đổ đi

…

Tình em !

nào sánh pha lê ,

chẳng linh dịu tựa trăng quê đêm rằm

Một đời gìn giữ , chuốt, chăm

…

Đánh rơi,

khuyết nẻo vọng âm còn gì ?!

.

Nguyễn Tấn Sĩ

Anh làm rêu xứ lạ

Xanh sông Tiên một lần

Tình hỗn mang như  đá

To nhỏ buồn như  nhau

Nằm thức một đêm thâu

Hồn xuôi mà nước ngược

Hỏi ai về Tiên Phước

Có thất tình như  ta ?

(…rất thật tình như  ta ?)

Mùa xuân  chưa  đi qua

Lòng đà neo đậu lại

Dâu xanh người chưa hái

Thèm, nên mớ suốt  đêm

Muốn làm đá ngõ  em

Trượt chân ôm nỗi nhớ

Chạm vào rêu đang thở

Thơm hương mít trong vườn

Ôi mùi hương, mùi hương

Gọi em: Hà,Châu,Lộc..

Đi xuôi dòng nước ngược

thương bao Cẩm… bao Kỳ…

Những tường đá Đường thi

Em là tiên thưở trước

Chỉ một đêm Tiên Phước

Cứ ngỡ mình…thanh niên

|

Nguyễn Tấn  Sỹ

Nam phước rạng sáng 13/12/o9
Gởi KHOA và BÌNH

gieo vần thơ giữa mênh mang
xe về quê mẹ áo quan lạnh lùng

rớt hai câu giữa vô cùng
hai thằng bạn một quê chung, trở về…

lối nào là cõi hôn mê
lối nào của gã nhà quê cơ cầu

vẫn là người Quảng dáng nâu
vẫn là nhân loại bể dâu tim mình

gọi KHOA, thảng thốt gọi BÌNH
trời quê rét ngọt tôn vinh nỗi buồn

cạn nào ! một cốc rượu suông
nửa đổ cho đất nửa hong cho đời

tau còn bận chuyện đầy vơi
bạn rong ruổi tiếp cuộc chơi vô hình

thêm người ở cõi vô minh
là thêm lần nữa cho mình nỗi đau…

Khi còn ở  quê nhà tôi chưa một lần gặp mặt  LTT dù đã biết Thùy từ rất lâu .Khi tôi đã sang Mỹ ,Thùy có gửi tôi rất nhiều thơ và  cả tập truyện ngắn chưa được in ở đâu cả .Thơ Thùy vừa ẩn tàng vô sắc vô tướng của nhà Phật vửa có cái ảm đạm như nhiên của Lão Trang  dù nhiều lần cô vinh danh Thiên Chúa.Cô gái ấy đang chống chọi với bao dư nghiệt của mông muội ấu thời trong vật vã sáng tác .Mời quý bạn vào .(www.lethuthuy.vnweblogs.com) để thưởng thức  lối viết ngông ngạo ,đằm thắm của một cây bút  nữ Quảng Nam .NHC trân trong giói thiệu một chùm thơ trong tập thơ ”Thơ cho Isaura của Thùy.(1991-NXB Đà Nẵng)

Bão
Em muốn đi dạo cùng anh
Trong đêm bão
đầu tiên
Sứ thần nào
đã dọn sạch
những ánh sao đêm
Còn mảnh vỡ
le lói sáng
trong ngôi nhà
ven phố
Cơn bão chưa có
trong lời ru
của mẹ
Đêm nay về
lặng bên nôi
em bé
Tấm áo choàng hai mươi thế kỷ
róc rách
ướt thềm nhà
Đêm
đen
như răng của bà
Những bóng ma
bay lượn
Cơn bão chùng xuống
đậu vào tay em
Em truyền cho anh
giá lạnh
của bão giông
Giá lạnh của hai ngàn năm
trái đất mình
gìn giữ
Có thể
Khi mọi người đã ngủ
Khi mảnh vỡ chẳng còn sáng trong ngôi nhà ven phố
Thiên tử xuống trần gian !

Em muốn đi dạo cùng anh
Trong đêm bão
đầu tiên
Bão thổi vào
từ biển
Mọi nẻo đường
đều ngược
bước chân

19.09.1990

Lê Thu Thủy

hồi ức

Lá bàng rơi
Cơn mưa đi rồi
Để lại
những sần sùi
cộm lên
sau mặt lá
Tôi biết mình đã quen
nhặt vết chai
Mùa hạ

Những vết chai có từ đâu
Bà tôi chưa kể
Tôi cũng chẳng hiểu mình nhặt làm gì nữa
Lá bàng đỏ nhường kia
Những vết chai chợt cháy trong mưa
Ai dám bảo
lửa trong mưa
dễ tắt

Tôi quay lại thời gian đã mất
Nóng ran mặt
Mùa Thu !

01.04.1991

câu chuyện nhỏ

Bóng đêm !
Nở ra theo đôi môi em
Xếp lại theo nếp nhăn trên trán em
Nhàu nát theo cái nhíu mày của em
Bất động theo giấc mơ đã tắt lịm của em

Bóng đêm !
Ấy là
tôi hình dung
ra thế !

Điểm bắt đầu vốn ở chỗ
Giọt nước mắt em
giống hệt
Bóng đêm !

09.03.1991

Thơ cho Isaura

Tôi là
cô bé
Nô lệ
Có làn da
ngăm ngăm
Trăng đầu tuần
Sáng như
mắt em
E lệ

Tôi là
cô bé
Nô lệ
Tôi chẳng có bạn bè
Những người thân yêu nhất
lại quẩn quanh
trong nhà bếp

Mặt trời mọc
Tôi chỉ đón được
những tia sáng
nhỏ nhoi
Những tia sáng
cũng nô lệ
như tôi
Nên đã cùng tôi
bay ra ngoài
đồng nội

Tôi là
cô bé
Sứ giả của mặt trời !

29.09.1990

Lê Thu Thủy

Nhân một chuyến du hành tới xứ Quảng nhà thơ Nguyễn Khôi có viết một chùm thơ về mảnh đất “chưa mưa đà thấm  “tặng Chàng trai già Quảng Nam ” lưu vong.
NHC xin trân trọng giới thiệu cùng các ban.
Bài 1:
Sông Thu Bồn
(Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa) – Câu hát cũ

Sông Thu Bồn đôi bờ tre xanh biếc
Ngỡ sông Năng(trên Ba Bể)(1) ta về
Chang chang nắng, chang chang trời tha thiết
Đuôi mắt huyền em gái rất là quê

Ai có giận? – anh đâu chê Gò Nổi
Bãi dâu non sóng lụa óng tơ vàng
Ca điệu “lý” để cho lòng bổi hổi
Chàng trai nào khí phách vượt Quảng Nam?

Ơi sông Thu… bồn chồn ngàn thương nhớ
Nỗi đau nào bằng nỗi khổ ly hương
Được làm gốc tre già bên bờ sông bồi lở
Còn hơn là thuyền lưu lạc mãi trùng dương…
14-9-2009

Bài 2: Phỏng “Lý Quảng Nam”

Mấy khi qua nẻo Hải Vân
Có tui có bậu thỏa lòng ngàn xưa
Sông Thu dào dạt đôi bờ
Sóng xa nào biết nơi mô cội nguồn?

Cau xanh biếc lá trầu thơm
Ngọt ơi là trái bòn bon tặng tình
Bây chừ bậu nhớ đinh ninh
Cánh cò bay chở chúng mình về đây

Sông Thu một dáng thanh gầy
Vu Gia sóng vỗ chừng say mạn thuyền
Bên nhau là nghĩa là duyên
Có tui có bậu để quên sự đời.

14-9-09

Tặng Phong Hàn

Vọng Tiễn Đưa

Vui chân vào tới Tam Kỳ
Cơm gà một đĩa, canh mỳ một tô
Người đi chẳng có ai chờ
Sông Thu lạnh buốt tứ thơ trong đầu
Rượu à? ai đối ẩm đâu?
Cuộc vui trần thế là sầu thiên thu
Xa nhau nghìn dặm tít mù
Định ca câu “lý” ngần ngừ lại thôi
Thương ai lầm lũi bên trời
Tay nâng ly, hẫng …tuột rơi tan tành

2009-03-29 @ 10:59 in Tác Phẩm Thơ

Viết nhân ngày sinh nhật mình ( 29.3 )
Ngày còn trẻ, mỗi lần về thăm quê, tôi thường đứng bên kia sông gọi đò. Người chèo đò có thể chưa nghe, nhưng mẹ tôi đã nghe rõ tiếng con mình ơi ới gọi. Trước nhà tôi là con sông Vu Gia hiền hoà, nơi mẹ đã sinh ra tôi trong một ngày gió to. Cứ đến ngày 29 tháng 3, tôi lại nhớ mẹ nhiều hơn. Bài thơ này xin tặng mẹ nhân ngày sinh nhật của con.

Nguyễn Ngọc Hạnh

Tôi sinh ra
từ bến sông này
Sông thì hẹp
mà quê dài rộng thế
Đời mẹ nhọc nhằn
bao mưa nguồn chớp bể
Ấp ủ đàn con
trong đôi gánh tảo tần Đọc tiếp »

                   Tặng Phong Hàn (Nguyễn Hàn Chung)
Tôi đưa người đi đêm nay
Người đi, Tôi ở buồn thay phiên chờ
Xa người, người vắng, vắng thơ
Rượu ngon người vắng cũng hờ hững thôi
Tôi đưa người-ai đưa tôi?
Biết trăm năm có còn vui thế này!
Đưa người như trông mây bay
Người đi vạn dặm biết ngày nào quên
Thôi chung rượu nầy để dành
Mai người trở lại cùng nâng cạn sầu.
                                 Trầm Luân

LẠY QUÊ
(Viết sau cơn lụt lớn 1999 tại miền Trung)
Tặng: Nguyễn Hàn Chung

Cộc lốc
Tiếng chửi thề rơi trên bờ ruộng
Chân trần dậm nát lời đau !
Tai ương rập rình bên bụi lúa
Thủy quái đầu nguồn được mùa hí lộng
Thi nhau trấn nước quê làng
Nửa tỉnh nửa mê…
Thần nông cũng đành bó gối
Tủi lòng bấn giọng quê hương !

Thương quê…
Gã say loạng choạng
Tiếng chửi thề rơi trên đường vắng
Bờ đêm mặt nạ rơi đầy
Chị Dậu giật mình tỉnh giấc nghe đau
Quái
Sao vẫn còn người điên không mất trí!?

Lặm tình!
Gã quê bái núi
Nghe đồng dao vỡ vụn
Gọi mục đồng nhắn gởi đôi câu
Bụng đói
Rì Tắc suôn trâu bức mũi em à!

Lạy quê
Cơm đùm khăn gói
Lừng khừng đứng giữa ngả ba
Bói miệng
Ở
Đi
Chữ mô cũng đều ưng bụng
Mà sao nước mắt lưng tròng…

LT

Nghịch sông
 
 
Nhiều năm sau
Nhưng chỉ một chiều
Trên đôi cánh tay hiện rõ những dòng từ sông lớn
Căng phồng và chảy ngược
 
Những dòng sông nóng
Chở theo tóc râu sương sớm trên dốc nắng
Chở niềm xanh thả rớt dọc đường
Chở tiếng hát thôi nôi buổi sáng thả vào gương sen buổi chiều
 
Những dòng sông rần rật hát giữa lời câm
Rần rật khóc khuya
Rần rật những mạch ngầm âm ỉ đi trong mình
Nhưng không thấy mình
 
Những dòng sông bây giờ quấn chặt hơi thở
Phả vào mưa!
 
Chiều nay…
Đôi cánh tay ghì ôm
Những dòng sông chảy ngược
Du du
          dẫn dẫn
                       trong anh!…
 

RẰM THÁNG BẢY  

Đêm nay
Chuyến tàu chở người từ cõi âm về đông nghẹt
Con không dám ra sân ga đón người
Không dám nhìn sâu vào di ảnh của người
Vì lại sợ người tin cậy
 
Ngày ấy, người đã dặn con điều gì
Trước khi nhắm mắt xuôi tay
Con đã ghi nhớ trong tim mà không làm được vậy
 
Người ơi
Chúng con đã từng ở cạnh nhau
Cùng bảo bọc trong những ý nghĩ của nhau
Thế mà giờ đây, chúng con ở cạnh nhau mà cách biệt tựa âm dương
 
Giá như ngày đó
Người  đừng đưa con đến dòng sông
U u mang mang như tiền định
Đừng để con chạm tay vào mặt nước
Lộ dần ham muốn trần gian
 
Đêm nay
Trăng trôi về một phía
Mây dạt về một phía
Lòng con đầy nỗi lo âu
Liệu mai kia hương khói có xa dần?
 
Chuyến tàu lại rời ga
Con sấp ngửa chạy theo mà  không ai hay biết
Con biết sẽ có ngày  con  được cùng người quay trở lại
Kiếm tìm ý nghĩa trần gian./.
     
2.TRĂNG MUÔN THUỞ
 
Mẹ ở nhà
Con đi chơi chốc lát
Trăng sáng qúa
Con chẳng biết đâu là đêm hay là ngày
Trăng sáng qúa
Mẹ cũng chẳng biết đâu là khuya hay là sớm
Con đi kẻo bạn chờ
 
Người mẹ ngồi xuống bên thềm
Mắt như dán vào bước chân con gái
Vằng vặc trên cao
Tha thiết một vầng trăng mời gọi
 
Suốt đêm
Cánh cửa khép hờ
Len lỏi dọi một vầng trăng muôn thuở./.
    
3.VỚI NỖI BUỒN CHƯA TỚI
  
Hãy mỉm cười với  tôi một lần nữa
Hỡi số phận dịu dàng
Hãy an ủi trái tim một lần nữa
Hỡi tình yêu thủy chung
 
Đêm nay vạn vật ngủ yên lành
Sao chất đầy một dãi
Sau lễ dâng hương là thì thầm câu hát
Mọi niềm vui thì đã qua
Còn nỗi buồn thì chưa tới
 
Mảnh trăng non cút côi
Nghiêng mình sau lưng núi
Chỉ còn dăm bữa nữa thôi
Là đến ngày rằm
Lúc ấy thì mọi điều sẽ khác./.
 

Tản văn  Huỳnh Ngọc Chiến

                                             Thiên hạ mang mang ai người tri kỷ

                                             Lại đây cùng ta cạn một hồ trường!

                                                                                    Hồ Trường – Nguyễn Bá Trác
 

Con người sống trong đời, nếu không phải là bậc chân nhân thế ngoại tìm niềm vui trong cảnh giới tiêu dao tự tại của riêng mình, thì thường có nhu cầu đòi hỏi sự cảm thông và chia sẻ. Người ta thường nói, niềm vui có người chia sẻ sẽ được nhân đôi, còn nỗi buồn nếu có người chia sẻ sẽ vơi đi một nửa. Tôi muốn nói thêm: niềm vui nếu có bạn tri kỷ chia sẻ sẽ được tăng lên vô hạn, còn nỗi buồn nếu có bạn tri kỷ chia sẻ sẽ hầu như tan biến.

  Nhưng ở đời có thể tìm được chăng một người tri kỷ? Tấm lòng tri âm giữa Bá Nha và Chung Tử Kỳ, tình bạn tri kỷ giữa Quản Trọng và Bão Thúc Nha có lẽ chỉ còn là huyền thoại. Bạn tri kỷ chỉ do cơ duyên mà gặp, không thể gượng gạo mà cầu.

  Không riêng gì loài người mà cả loài vật cũng khát khao tìm tri kỷ, từ thế giới có sự sống của bao loài sinh vật cho đến thế giới tưởng chừng vô hồn của sỏi đá, cỏ cây. Tình tri kỷ không chỉ sưởi ấm lòng người mà còn phủ lên sỏi đá, cỏ cây những phần hồn linh động. Có khi tìm tri âm, tri kỷ trong loài vật lại đem cho ta nhiều an ủi hơn so với loài người! Những người có tài hoa và nhân cách, thuở bình sinh hoặc khi lâm vào những cảnh ngộ khốn cùng thường lấy loài vật làm tri kỷ. Loài vật, về mặt lý thuyết sinh vật học, còn tiến hóa dưới loài người nhiều bậc, nhưng về mặt thủy chung như nhất ắt hẳn vượt trên loài người rất xa. Nhất là ở vào thời buổi nhố nhăng này, thời buổi mà ngay cả những kẻ sĩ tưởng chừng như có được đôi chút nhân cách và sống với bạn thiết bằng tấm lòng “tri kỷ” thuở hàn vi, vừa mới thành đạt đã xênh xang trong vòng áo mũ, hợm hĩnh xem mình là “Thiên hạ đệ nhất nhân” kiểu Bạch Tự Tại của phái Tuyết Sơn, để vội vàng che giấu quá khứ nghèo hèn. Mà một kẻ toan chối bỏ quá khứ thì còn có tương lai chăng? Tôi linh cảm hai chữ “tri kỷ” chỉ có với con người trong thuở hàn vi.

  Trương Trào trong U Mộng Ảnh từng một câu tha thiết:

  “Trong thiên hạ có được một người tri kỷ, thì có thể không còn ân hận gì nữa. Đâu phải chỉ có con người mới thế, mà cả vật cũng vậy. Như cúc lấy Uyên Minh làm tri kỷ, mai lấy Hòa Tĩnh làm tri kỷ, trúc lấy Tử Do làm tri kỷ, sen lấy Liêm Khê làm tri kỷ, đào lấy những người trốn vua Tần làm tri kỷ, hạnh lấy Đổng Phụng làm tri kỷ, đá lấy Mễ Điên làm tri kỷ, trái vải lấy Thái Chân làm tri kỷ, trà lấy Lư Đồng, Lục Vũ làm tri kỷ, cỏ thơm lấy Linh Quân làm tri kỷ, thuần lư lấy Quý Ưng làm tri kỷ, chuối lấy Hoài Tố làm tri kỷ, dưa lấy Thiệu Bình làm tri kỷ, gà lấy Xử Tông làm tri kỷ, ngỗng lấy Hữu Quân làm tri kỷ, trống lấy Nễ Hành làm tri kỷ, tỳ bà lấy Minh Phi làm tri kỷ – Một khi đã gắn bó thì ngàn thu không đổi”.

  (Thiên hạ hữu nhất nhân tri kỷ, khả dĩ bất hận. Bất độc nhân dã, vật diệc hữu chi. Như cúc dĩ Uyên Minh vi tri kỷ; mai dĩ Hòa Tĩnh vi tri kỷ; trúc dĩ Tử Do vi tri kỷ; liên dĩ Liêm Khê vi tri kỷ; đào dĩ tỵ Tần nhân vi tri kỷ; hạnh dĩ Đổng Phụng vi tri kỷ; thạch dĩ Mễ Điên vi tri kỷ; lệ chi dĩ Thái Chân vi tri kỷ; trà dĩ Lô Đồng, Lục Vũ vi tri kỷ; hương thảo dĩ Linh Quân vi tri kỷ; thuần lư dĩ Quý Ưng vi tri kỷ; tiêu dĩ Hoài Tố vi tri kỷ; qua dĩ Thiệu Bình vi tri kỷ; kê dĩ Xử Tông vi tri kỷ; nga dĩ Hữu Quân vi tri kỷ; cổ dĩ Nễ Hoành vi tri kỷ; tỳ bà dĩ Minh Phi vi tri kỷ – nhất dữ chi đính, thiên thu bất di).

  Tất cả những loài động vật lẫn thực vật trong câu nói của Trương Trào sinh ra quả không uổng một phen tồn tại giữa cõi trần gian. Tôi xin ghi chú những điển tích lý thú và cảm động trong câu nói của Trương Trào, để bạn đọc cùng tham khảo và nghiền ngẫm.

  Cúc lấy Uyên Minh làm tri kỷ. Uyên Minh tức Đào Tiềm, hiệu Uyên Minh, nhà thơ lớn đời Đông Tấn, người đã trả áo từ quan về vui cảnh điền viên. Có bài Quy khứ lai từ rất nổi tiếng. Ông sống thanh cao, và rất yêu hoa cúc, làm nhiều bài thơ về hoa cúc. Trong hai mươi bài thơ “Ẩm tửu” có câu “Thái cúc đông ly hạ, du nhiên kiến Nam sơn” 菊，見 (hái cúc bờ rào phía Đông, xa xa thấy núi Nam).

  Mai lấy Hòa Tĩnh làm tri kỷ. Lâm Hòa Tĩnh tức Lâm Bô, nhà thơ đời Bắc Tống, được gọi là ”Tây Hồ ẩn sĩ”. Ông một mình ở Tây Hồ, nuôi hạc trồng mai, và thường bảo lấy mai làm vợ, lấy hạc làm con. Bài thơ Sơn viên tiểu mai với hai câu được xem là thần cú đã gắn liền hình ảnh nhà thơ ẩn đạt với cành mai.

Sơ ảnh hoành tà thủy thanh thiển,

Ám hương phù động nguyệt hoàng hôn

(Nước soi nghiêng bóng mai gầy

Dưới trăng, hương nhẹ thoảng bay trong chiều)

  Trúc lấy Hữu Quân làm tri kỷ. Hữu Quân tức Vương Huy Chi, con trai nhà thư pháp lỗi lạc Vương Hy Chi, tự Tử Do, người đời Đông Tấn. Theo “Thế thuyết tân ngữ”, Vương Huy Chi có lần đến ở trọ nhà người, bảo trồng trúc. Có người hỏi: “Ở tạm, sao phải phiền phức vậy?”. Vương chỉ cây trúc, bảo: “Hà khả nhất nhật vô thử quân?! (Làm sao có thể một ngày thiếu người này được?). Không thể sống không có trúc, dù chỉ một ngày. Thử hỏi trong đời còn có mối tình tri kỷ nào sâu đậm hơn chăng?

  Cúc lấy Liêm Khê làm tri kỷ. Liêm Khê tức Chu Đôn Di, nhà lý học đời Nam Tống, yêu hoa sen, có bài “Ái liên thuyết” nổi tiếng ở đời. Ông sống thanh cao, suốt đời chỉ yêu hoa cúc. Trương Trào cho rằng, cúc khiến người ta quê mùa (cúc linh nhân dã). Đây là cái “quê mùa” hồn nhiên, thuần phác, rất đáng trân trọng của những người gần gũi với thiên chân.

  Đào lấy những người trốn vua Tần làm tri kỷ. Theo “Đào hoa viên ký” của Đào Tiềm, có người nhặt cánh hoa đào trên suối, bèn lần theo con suối đi ngược về nguồn thì gặp một làng trồng toàn đào, sống thanh bình như cảnh thần tiên. Hỏi ra mới biết tổ tiên họ là những người trốn chính sách tàn bạo của nhà Tần, lánh đến đây sống. Hoa đào đem lại thanh bình cho những kẻ trốn thời bạo loạn.

  Hạnh lấy Đổng Phụng làm tri kỷ. Đổng Phụng là danh y thời Tam Quốc, tự Quân Dị. Mỗi khi chữa bệnh cho người, ông không lấy thù lao mà chỉ yêu cầu trồng hạnh – được hơn mười vạn gốc hạnh. Khi hạnh ra trái, ông đem đổi gạo để giúp người nghèo. Chư Phật bảo: “Cúng dường chúng sinh là cúng dường Tam Bảo”. Đổng Phụng là người đã dùng cây hạnh để làm Phật sự.

   Đá lấy Mễ Phí làm tri kỷ. Mễ Phí là thư pháp lớn đời Nam Tống. Ông yêu đá đến độ si cuồng, có lần khăn áo chỉnh tề ra lạy viên đá gọi là ”ông nhạc” nên bị đời gọi là Mễ Điên.

   Trái vải lấy Lệ Chân làm tri kỷ. Lệ Chân tức Dương Quý Phi, rất thích ăn trái vải (lệ chi) của đất Bắc Việt Nam. Đến mùa vải, Đường Minh Hoàng phải cho ngựa trạm mang vải từ miền Bắc Việt Nam đến kinh đô Trường An cho Dương Quý Phi.

  Trà lấy Lư Đồng, Lục Vũ làm tri kỷ. Lư Đồng là nhà thơ đời Đường, hiệu Ngọc Xuyên Tử, rất mê trà, có bài thơ Trà Ca lưu truyền ở đời. Lục Vũ được đời xưng tụng là “Trà Thánh” (ông thánh về trà), tác gia đời Đường có cuốn Trà Kinh, được xem là cuốn kinh điển về trà.

  Cỏ thơm lấy Linh Quân làm tri kỷ. Linh quân tức Khuất Nguyên, nhà thơ lớn đời Chiến Quốc, có tập Sở Từ nổi tiếng. Trong thơ, ông nói đến cỏ thơm để ví với lòng trung của người quân tử.

   Thuần lư lấy Quý Ưng làm tri kỷ. Trương Hàn, tự Quý Ưng, đời Tấn làm quan ở Lạc Dương, nghe gió thu nổi lên, bỗng nhớ món canh rau rút cá rô (thuần lư) ở quê nhà, bèn từ quan về quê; về sau từ “thuần lư” được dùng để chỉ lòng nhớ quê.

  Chuối lấy Hoài Tố làm tri kỷ. Hoài Tố là tăng nhân đời Đường, đệ tử của Huyền Trang. Tục tính là Tiền, tự Tàng Chân. Tương truyền ông trồng hàng vạn gốc chuối, dùng lá chuối để viết thay cho giấy.

  Dưa lấy Thiệu Bình làm tri kỷ. Thiệu Bình làm đến tước Đông Lăng hầu đời Tần. Nhà Tần mất, nhà lâm vào cảnh nghèo túng, phải trồng dưa ở phía đông thành Trường An để bán. Dưa lớn trái thơm ngon, người đời gọi là Đông Lăng qua (dưa của Đông Lăng hầu).

  Gà lấy Xử Tông làm tri kỷ. Theo Văn nghệ loại tụ thì Tống Xử Tông là Thứ sử đời Tấn, có lần mua được một con gà trống có tiếng gáy rất dài, thương yêu rất mực. Con gà học được tiếng người, thường cùng Tông nói chuyện suốt ngày, tỏ ra rất thông minh. Xử Tông nhờ đấy mà ăn nói giỏi giang thêm.

  Thiền sư Tăng Sảng, bạn nhà thơ Tô Đông Pha, có nuôi một con gà trống, mỗi khi ông tụng kinh thì con gà lại đến nằm một bên để nghe kinh. Như vậy, ta có thể nói thêm “Gà lấy Tăng Sảng làm tri kỷ”!

  Ngỗng lấy Hữu Quân làm tri kỷ. Hữu Quân tức Vương Hy Chi. Ông là nhà thư pháp lỗi lạc của Trung Quốc, chữ của ông rất quý. Tính ông rất thích ngỗng, có lần viết hai chương trong cuốn Đạo đức kinh để đem chữ đổi lấy một bầy ngỗng.

  Trống lấy Nễ Hành làm tri kỷ. Nễ Hành là cuồng sĩ đời Hậu Hán, được tiến cử lên vua Hán Hiến đế. Tào Tháo, lúc đó là Thừa tướng, sai người triệu Nễ Hành tới. Hành rất hận Tào Tháo lấn át quyền vua nên lúc đối đáp, Nễ Hành chê bai tất cả các văn quan võ tướng của Tào Tháo. Tháo muốn làm nhục, cho Hành làm chức Cổ lại để sớm tối đánh trống hầu những buổi thiết triều. Hành không từ chối. Hôm sau, Tào Tháo mở yến tiệc để thết tân khách, rồi sai Nễ Hành ra đánh trống. Tên đánh trống cũ bảo Hành phải mặc áo mới. Hành không thèm nghe, cứ mặc áo cũ mà vào, xắn tay đánh ba hồi trống, âm tiết tuyệt diệu, nghe văng vẳng như có tiếng đá, tiếng vàng ngân theo ai oán. Cử tọa ngồi nghe đều bùi ngùi sa lệ.

  Tỳ bà lấy Minh Phi làm tri kỷ. Minh Phi tức Chiêu Quân, cung phi đời Hán Nguyên đế (49-33 BC), một trong tứ đại mỹ nhân Trung Quốc. Bị triều đình nhà Hán đem cống cho vua Hung Nô để cầu hòa, Chiêu Quân mang theo cây tỳ bà về phương Bắc để dùng tiếng đàn thổ lộ hết nỗi niềm sầu hận. Sự tích Chiêu Quân cống Hồ với hình ảnh người con gái dung nhan tuyệt đại, mặc áo choàng đỏ, ôm cây tỳ bà, cưỡi con ngụa trắng giữa vùng thảo dã mênh mông đã là đề tài cho thi nhân Trung Quốc rất nhiều thế hệ.

  Vương Duy có bài thơ Chước tửu dữ Bùi Địch (cùng uống rượu với Bùi Địch) mà mỗi khi đọc bốn câu đầu, tôi không khỏi giật mình pha lẫn đôi chút ngậm ngùi:

Chước tửu dữ quân, quân tự khoan

Nhân tình phiên phúc tự ba lan

Bạch thủ tương tri do án kiếm

Chu môn tảo đạt tiếu đàn quan

(Rót rượu mời ngài, ngài cứ uống thong dong. Tình người tráo trở như sóng nước. Bạn tương tri giao du với nhau từ thuở đầu xanh cho đến khi tóc trắng, thế mà lúc gặp nhau vẫn còn để tay lên đốc kiếm đề phòng! Bạch thủ tương tri do án kiếm. Bạn thuở hàn vi đã sớm thành đạt thì cũng đừng nên tới thăm để khỏi bị cười vào mũi! Chu môn tảo đạt tiếu đàn quan).

  “Đàn quan” tả cái cử chỉ phủi mũ vội vàng để chuẩn bị lên đường. Theo “Vương Cát truyện” trong Hán Thư, thì đời Tây Hán có Vương Cát là bạn chí thân với Cống Vũ. Vương Cát làm quan lớn, Cống Vũ cũng vội vàng chuẩn bị khăn gói đến tìm bạn để xin một chức quan. Người đời gọi là “Vương Cát tại vị, Cống Vũ đàn quan”. Nhiều tài liệu cho rằng, câu đó biểu hiện sự khắng khít của tình bạn, nhưng không nhận ra ý mỉa mai ngầm. Cho nên trong câu thơ của Vương Duy mới thêm một chữ “tiếu” là cười. Đừng mơ mộng hão huyền khi muốn nhờ vả những người bạn chí cốt thuở hàn vi, khi họ đã bước chân vào thế giới của tiền tài và thế lực. Chữ “tri kỷ” tự cổ chí kim đã trở thành một món hàng xa xỉ trước bệ cổng nhà quan.

  Hán Quang Vũ nhà Hán khi còn nhỏ tuổi có một người bạn thân tên gọi Nghiêm Tử Lăng. Sau khi Hán Quang Vũ lên làm Hoàng đế, Nghiêm Tử Lăng bèn lánh ra Phú Xuân giang làm người câu cá. Hán Quang Vũ cho triệu ra làm quan, nhưng ông từ chối, không chịu “đàn quan”! Những kẻ đời nay sẽ cho đó là thái độ gàn, thậm chí ngu ngốc của một kẻ “không thức thời”, nhưng chính đó là một nhân cách lớn quá đỗi hiếm hoi.

  Mối tình tri kỷ “Một khi đã gắn bó thì ngàn thu không đổi” chẳng lẽ chỉ có giữa người và loài vật thôi ư, để khi gặp nhau không còn “án kiếm”? Vậy thì hạnh phúc vô cùng cho những ai có được một người tri kỷ để cùng nhau “cạn một hồ trường” giữa “thiên hạ mang mang”.( Dat Quang magazine)

H.N.C
 

Phan Chín

Trong nồng nàn hương cỏ

Giữa rì rào thông reo

Bờ môi em nắng ấm

Ngự Bình quên sang chiều

Xõa ngang vai ngày Huế

Nghìn sợi xanh tóc thề

Gió thì thầm đắm đuối

Lời hẹn hò sơn khê

Hỏi làm chi trời đất

Huế trầm tư kiệm lời

Cứ nhìn sâu vào mắt

Tình theo về tinh khôi

Mình không lên Thiên Mụ

Sợ lời nguyền chia ly

Cùng xuôi về Vỹ Dạ

Nghe mùa lên xanh rì…

Vậy mà khi rời Huế

Môi còn hằn dấu môi

Mắt còn sâu trong mắt

Sao tình về xa xôi?…

P.C
 

                                                                   Phương Dung 
Đợi mùa Xuân từ khi gió mùa Đông Bắc thổi

(Xuân sang anh lại quay về)

Em lạnh căm trong từng cơn gió nổi

Thắc thỏm chờ con nắng lập xuân
Có hiểu dùm em không anh

Em không còn trẻ nữa

Một chút gì tan vỡ đi qua

Trái tim bây giờ đã rã rời từng mảnh
Cảm ơn anh đã nhuộm xanh tóc em

Mùa xuân trở về rồi đó

Hãy len lén nhưng vội vàng

Em còn rất hiếm thời gian mộng tưởng
Cảm ơn anh đã yêu em

Đã xé hết mùa đông nhiều gió bấc

Để thắp cho em nhành mai vàng

Mừng tuổi!
Nếu có anh ở đây

Em sẽ hôn lên đôi bàn tay

Em sẽ gọi anh : Hạnh phúc !

Và có khi em khóc 
Nắng xuân từ anh có sáng nơi em

Em vẫn mong mùa xuân và vẫn sợ xuân sang

Bởi mình vẫn cách nhau : Vực thẳm!

Vẫn phải gọi thầm trong đêm.
Cảm ơn anh đã yêu em

Tình yêu của anh đã làm em trẻ lại mười lăm

Trẻ mãi trong lòng em, trẻ mãi

Nên cảm ơn hoài – Anh đã yêu em !